Stowarzyszenie Projektów Międzynarodowych „INPRO”

7 działań przeciwko globalnemu ociepleniu

Nastąpiła zmiana klimatu i już możemy obserwować jej konsekwencje wokół nas: podniesienie poziomu wód w morzach i oceanach, wzrost temperatury powietrza, niedostateczna ilość jedzenia i wody, wyginięcie gatunków zwierząt i roślin. Wciąż możemy jednak ograniczyć skutki tej katastrofy. Jak? Zaczynając od zaraz, bo odpowiedzialność spoczywa na każdym z nas. 

Możemy działać każdego dnia: segregować śmieci, ograniczyć spożycie mięsa czy oszczędzać wodę.

Na początku chciałbym wyjaśnić dlaczego globalne ocieplenie jest zjawiskiem szkodliwym i jakie są jego przyczyny. Jeżeli macie mało czasu, możecie przejść od razu poniżej, do listy przykładów działań.

Na naszej planecie występuje gaz cieplarniany, naturalny składnik atmosfery, odpowiedzialny za zatrzymywanie odpowiedniej ilości energii, dzięki czemu temperatura utrzymuje się na odpowiednim poziomie. 

W czym więc tkwi problem? Na skutek działalności człowieka produkowane są dodatkowe, zbyt duże ilości gazu cieplarnianego, co wpływa na życie na Ziemi. Według Światowego Funduszu na rzecz Przyrody (WWF) w ciągu ostatnich 40 lat wyginęło 60% przedstawicieli dzikiej przyrody. 

Mówiąc wprost, więcej gazu cieplarnianego oznacza więcej energii w atmosferze, a to z kolei spowoduje zmianę warunków życia wszystkich gatunków na Ziemi. A właściwie, zmiana ta dzieje się już na naszych oczach, choć nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę.

Jako zwykli obywatele nie mamy może wpływu na ostateczne rozwiązanie tej sytuacji, ale nasze drobne działania mogą wpłynąć na rządzących. Poniżej podaję 7 przykładów działań, które mogą ograniczyć wpływ globalnego ocieplenia. Każdy punkt został poparty statystykami i przykładami.

 

1. Segregowanie śmieci

Dla jednych oczywistość, ale są jeszcze osoby, które nie segregują odpadów. Co nadaje się do recyklingu? Papier, metal, plastik i szkło. W Polsce zasady segregowania śmieci zmieniły się 1 lipca 2017 r. i od tej pory możemy znaleźć 5 różnych pojemników.

  • Niebieski na papier
  • Zielony na szkło
  • Żółty na metal i plastik
  • Brązowy na odpady biodegradowalne
  • Nieoznaczony kolorem na odpady mieszane

Inne odpady takie jak sprzęt elektroniczny, lekarstwa, żarówki czy baterie należy oddać do PSZOK – Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Więcej informacji na temat składowania odpadów wielkogabarytowych i odpadów niebezpiecznych można uzyskać tutaj.

 

2. Ograniczenie spożycia mięsa

Dlaczego powinniśmy ograniczyć spożycie mięsa? Według FAO, Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, hodowla przemysłowa zwierząt produkuje więcej gazów cieplarnianych niż sektor transportu. 

Po pierwsze, zwierzęta hodowlane potrzebują żywności i aż 30% gruntów rolnych wykorzystywanych jest do ich wykarmienia. Aby osiągać duże plony w krótkim czasie, rolnicy używają nawozów i pestycydów. 

Jaki jest tego skutek? Do atmosfery przedostają się duże ilości podtlenku azotu, który akumuluje ciepło 310 razy bardziej efektywnie niż dwutlenek węgla.

Po drugie, sektor hodowlany zużywa znaczne ilości wody do uprawy roślin i pojenia zwierząt. Przywołam prosty przykład. 

Aby wyprodukować 1 kg mięsa, potrzebne jest 15 400 l wody. Jedna krowa pozwala na wyprodukowanie ok. 200 kg mięsa1. Po szybkich obliczeniach dostajemy 3 100 000 l wody tylko na jedną krowę. 

Porównajmy to do zużycia wody w życiu codziennym. 

Spożycie wody na osobę różni się w zależności od kraju. Przeciętna ilość to 150 l dziennie na osobę2 W ciągu roku daje to 54 750 l zużytej wody. Tak więc jedna krowa równa się spożyciu wody przez osobę przez 57 lat. 

Jakie są alternatywy? Jeżeli nie chcemy całkowicie rezygnować z mięsa, wybierajmy drób lub wieprzowinę, ponieważ do ich produkcji zużywa się mniej wody i powierzchni. Inne rozwiązanie to jedzenie jajek, ryb oraz produktów roślinnych takich jak soja, tofu czy tempeh. 

Dla przykładu, według raportu sporządzonego w 2017 r. przez Instytut Badań nad Żywnością w Nowej Zelandii, 39% mieszkańców Chin ogranicza spożycie mięsa. Są świadomi, że jest to najlepsze wyjście zarówno dla środowiska, jak i dla ich zdrowia. 

Nie musimy jeść mięsa codziennie, ale być może jest to nawyk, który bardzo trudno zmienić.

 

3. Zmniejszenie zużycia plastiku.

W wielu supermarketach w Polsce można kupić zapakowane w folię owoce i warzywa, czasami nawet pakowane są pojedyncze ogórki! Możliwe, że robi się to, by je zabezpieczyć, ale przecież mają już naturalną ochronę w postaci skórki. 

Tylko w 2017 r. wyprodukowano 348 milionów ton plastiku3. To mniej więcej tyle ile waga Wieży Eiffela pomnożona przez 34 445. Z każdym rokiem światowa produkcja plastiku wzrasta. Ilość odpadów plastikowych w oceanach najprawdopodobniej podwoi się do 2030 r., a do 2050 r. przewyższy liczbę ryb. Powtórzę: do 2050 r. przewyższy liczbę ryb!

Na szczęście widać światełko w tunelu. Według badania przeprowadzonego przez WWF, do 2030 r. możemy pokonać problem plastiku. Jak? Poprzez ograniczenie produkcji plastiku o 1/3, zrezygnowanie z jednorazowych  plastikowych opakowań i recykling 100% odpadów. 

Niektóre miasta takie jak San Pedro La Laguna w Gwatemali, już wprowadziły zakaz używania produktów plastikowych jednorazowego użytku.

W czerwcu 2016 r. burmistrz miasta wprowadził zakaz sprzedaży i dystrybucji plastikowych reklamówek, słomek i pojemników styropianowych4. Po wprowadzeniu tego przepisu, 80% mieszkańców przestało używać plastiku, a w ciągu 2 lat nastąpił również trzykrotny wzrost liczby turystów. Nowe prawo okazało się korzystne nie tylko dla środowiska, ale również dla gospodarki. 

Kolejna dobra wiadomość. 27 marca 2019 r. Unia Europejska wprowadziła zakaz sprzedaży takich produktów z plastiku jak noże, widelce, talerze, słomki i patyczki do uszu5. Produkty te stanowią 70% odpadów plastikowych zalegających w morzach i oceanach.

Oczywiście wiele zależy od tego, czy firmy zmniejszą ilość używanego plastiku. Jeżeli będziemy kupować mniej produktów zapakowanych w plastik, produkty w biodegradowalnych opakowaniach nadających się do recyklingu, szybciej wpłyniemy na producentów żywności i szybciej dokonamy tej zmiany. 

Powiedzmy NIE pojedynczym ogórkom zapakowanym w plastik! 

 

4. Niemarnowanie jedzenia

Każdego roku marnowane jest 1,3 miliarda tony jedzenia. To aż 1/3 całego wyprodukowanego jedzenia!6

Wiemy, że marnowanie żywności faktycznie ma miejsce, a winni są wszyscy, od producentów po konsumentów. 

Jakie są konsekwencje? Po pierwsze, ilość CO2 przypadającego na zmarnowane jedzenie jest porównywalne do zużycia CO2 przez takie kraje jak Chiny i USA.7

Po drugie, przeciętna polska rodzina traci na wyrzucone jedzenie od 2000 do 2500 zł w skali roku.8

Dlaczego marnujemy tyle jedzenia? Jednym z powodów jest napis „najlepiej spożyć przed”, który mylony jest z napisem „należy spożyć do”. 

Jaka jest różnica? Informacja „najlepiej spożyć przed” wskazuje datę, do kiedy produkt zachowuje swoje właściwości, takie jak świeżość, smak i składniki odżywcze, ale wciąż może zostać spożyty po jej upływie.

Oto kilka przykładów:

  • Miód/cukier (nie mają daty ważności)
  • Makaron/ryż (można spożyć po dacie, jeżeli były przechowywane w odpowiednich warunkach)
  • Jogurt (można spożyć do 3 tygodni, jeżeli był przechowywany w zimnie)
  • Mleko UHT (spożyć do 2 miesięcy)

Z kolei informacja „należy spożyć do” wskazuje datę, do której produkt musi zostać skonsumowany. Po tej dacie nie nadaje się do spożycia, np. mięso i ryby. 

Poniżej kilka wskazówek na zmniejszenie ilości marnowanego jedzenia:

  • Zanim wybierzesz się do sklepu, przygotuj listę zakupów.
  • Kupuj jedynie produkty, których potrzebujesz, w rozsądnej ilości.
  • Sprawdzaj daty na produktach, układaj je w szafkach według daty przydatności do spożycia.
  • Wykorzystuj produkty do przygotowania posiłków na kilka dni. 

Od 2016 r. w Polsce prowadzone są prace nad ustawą, która zobowiąże restauracje i supermarkety do przekazywania do banków żywności jedzenia, które nie zostaje wykorzystane. Jeżeli nie będą się do tego stosować, zostanie nałożona kara 10 groszy za każdy kilogram wyrzuconego jedzenia.8

Takie prawo obowiązuje już we Francji od lutego 2016 r. Dzięki temu ilość zebranego jedzenia zwiększyła się pomiędzy 2015 a 2017 r. o 28% (36 tysięcy ton w 2015 r. i  aż 46 tysięcy ton w 2017 r.).9

 

5. Oszczędzanie wody

Czy wiecie, że 3,6 miliarda osób żyje w miejscach, gdzie co najmniej przez jeden miesiąc w roku nie ma wody?10 To prawie połowa światowej populacji, a problem braku dostępu do wody z każdym rokiem stanowi coraz większe wyzwanie.

Nie jesteśmy często świadomi tego problemu, bo my mamy dostęp do wody i prawda jest taka, że ją marnujemy, podczas brania prysznica, mycia naczyń, wyrzucając jedzenie, itd. 

Niestety problem ten najbardziej dotyczy rolnictwa, gdyż 70% wody na świecie zużywane jest przy uprawie roli i hodowli zwierząt. Spożycie wody przez człowieka to tylko 8%11, ale nie oznacza to, że nie możemy zacząć działać.

Dlaczego? Po pierwsze, konsumpcjonizm naszych czasów domaga się co raz więcej mięsa i co raz więcej innych produktów (a jak wspomniałem jedna krowa równa się spożyciu wody przez osobę przez 57 lat).

Możemy wprowadzić zmianę wkładając inne produkty do koszyka. Oczywiście, zmiana nawyków potrwa chwilę, a wyjście ze strefy komfortu nie jest zawsze najłatwiejsze. 

Po drugie, żyjemy nie myśląc o konsekwencjach naszych działań. Na przykład problem z marnowaniem żywności to nie tylko emisja dwutlenku węgla, ale i zmarnowana woda.

Aby wyprodukować wyrzuconą żywność potrzeba było 250 km3 wody, czyli 3 razy tyle co pojemność Jeziora Genewskiego. 

Jezioro Geneva

Co więcej, podczas mycia zębów i mycia naczyń często zostawiamy odkręconą wodę. Wtedy wykorzystujemy ok. 40 litrów, a jeżeli zakręcalibyśmy kran, byłoby to tylko 10 litrów.12 Tak więc marnujemy ok. 30 litrów wody. 

Polecam obejrzeć reklamę Colgate

Stan Kalifornia zajął się tym problemem i po wprowadzeniu stanu wyjątkowego w 2014 r., gubernator Jerry Brown utworzył nowe przepisy, które miały zachęcić mieszkańców do zmniejszenia zużycia wody. 

Przepisy zadziałały. W 2013 r. mieszkańcy Kalifornii zużywali ok. 413 l dziennie, a w 2017 r. już tylko 341 l dziennie.13 Warto się cieszyć z sukcesu, ale to wciąż duże zużycie, dlatego władze stanu próbują wprowadzać kolejne rozwiązania, które jeszcze bardziej wpłyną na zredukowanie zużycia wody.

 

6. Korzystanie z transportu publicznego

Emisja dwutlenku węgla odpowiada za powstawanie 2/3 gazów cieplarnianych produkowanych przez człowieka. Prawie w każdym kraju transport jest pierwszym lub drugim najwyższym czynnikiem produkcji CO2. W Polsce wytwarza 17,6% całego gazu, wyprzedza go jedynie sektor energetyczny (54,5%).14

Codziennie używamy samochodów, aby dostać się do pracy, pojechać na zakupy czy do restauracji, a samochody na benzynę i olej napędowy tworzą zanieczyszczenia.

Dobrym zamiennikiem byłby samochód elektryczny, który produkuje 2,3 razy mniej zanieczyszczeń niż tradycyjny samochód. Tak, samochód elektryczny również przyczynia się do wytwarzania zanieczyszczeń – choćby produkcja baterii i jej zużycie w okresie eksploatacji

Czasami lepiej przejechać się autobusem, rowerem czy przejść się na spacer. To jednak zależy od miejsca zamieszkania, gdyż dużo łatwiej korzysta się z transportu publicznego w dużych miastach. 

Pozytywnym aspektem jest dobrze rozwinięta komunikacja autobusowa w Polsce. Autobusy docierają do prawie każdego miasta i wioski.

Co więcej, Polska chce zwiększyć liczbę elektrycznych autobusów, a w tej kwestii najlepiej uczyć się od Chin, gdyż spośród 425 000 elektrycznych autobusów na świecie, 421 000 przypada na Chiny.15

A to jeszcze nie wszystko. Do 2025 r. planują zwiększyć ich liczbę do 600 000. Europa i USA powinny podążyć za tym przykładem.

A co z rowerami? Ścieżki rowerowe w Polsce są również dobrze rozwinięte. Zainwestowano dużo pieniędzy w poprawę infrastruktury, powstał również szlak rowerowy „GreenVelo”, który przecina Polskę z północy na południe.

Jest to 2000 kilometrów wśród pięknych krajobrazów, parków i gór. 

Nie zapominajmy również o pociągach. Są jednymi z najczystszych środków transportu – produkują 40 razy mniej zanieczyszczeń niż samolot.

 

7. Odłączanie urządzeń z prądu i oszczędzanie energii elektrycznej

Na terytorium Unii Europejskiej zużycie energii w domach stanowi 25% ogólnego zużycia energii. Każdego dnia używamy prąd do gotowania, ogrzewania, oglądania telewizji, korzystania z komputera…

Najwięcej prądu zużywa ogrzewanie, ale jest jeden czynnik, który nie jest tak oczywisty: urządzenia w trybie czuwania i nieużywany sprzęt elektroniczny, np. ładowarka podłączona cały dzień do kontaktu lub telewizor z migającym światełkiem, włączony tylko na 2-3 godziny.

Może nie wydaje się to aż takie ważne w porównaniu do innych urządzeń, ale obecnie każdy z nas posiada wiele małych urządzeń, które pozostawiamy podłączone do kontaktu, nawet gdy ich nie używamy. I to one w ciągu roku zużywają ok. 11% energii w przeciętnym gospodarstwie domowym. 

Jeżeli podliczymy urządzenia w trybie czuwania we wszystkich domach w UE, wyjdzie nam 19 milionów ton dwutlenku węgla16, co równe jest zanieczyszczeniu produkowanemu przez samochód, który przejechał 100 000 km. Robi wrażenie, prawda?

Być może ciągłe podłączanie i odłączanie urządzeń jest denerwujące, ale można wykorzystać do tego rozgałęźniki – jednym ruchem można wyłączyć wiele urządzeń. 

Kolejna rzecz o której warto pamiętać to oznaczenie „Energy Star” na produktach gospodarstwa domowego. Napis ten informuje o tym, że urządzenie zużywa mniej energii. Można równocześnie oszczędzać energię, jak i pieniądze. Chyba warto?

Optymalizacja zużycia prądu nie wymaga dużego wysiłku, można na przykład brać prysznic zamiast długiej kąpieli, zużywając mniej ciepłej wody. Pozostaje również kwestia oświetlenia. Warto wybierać żarówki LED, gdyż zużywają mniej prądu i wystarczają na ok. 40 000 godzin (4,5 roku używania bez przerwy, a przeciętnie ok. 10 lat). 

 

Podsumowanie

Każdy może zacząć wprowadzać zmiany. Znana aktorka Grażyna Wolszczak w 2018 roku pozwała polski rząd za złą jakość powietrza w Warszawie. I wygrała! 

Natomiast w Indonezji, dwie siostry, Melati i Isabel Wijsen przez 5 lat organizowały kampanie na rzecz zakazu plastikowych reklamówek na Bali. Zaczęły gdy miały zaledwie 10 i 12 lat. Utworzyły organizację „Bye Bye Plastic Bags” (Pożegnajmy Plastik), są już blisko osiągnięcia swojego celu, a oprócz tego angażują się w inne inicjatywy takie jak wystąpienia TED, przemowy na forum ONZ i największa akcja sprzątania plaży na Bali z 12 000 wolontariuszy.

Potrzebujemy wsparcia polityków, którzy muszą podjąć działania mające na celu ograniczenie emisji CO2 i wymuszenie na dużych firmach zmian w procesach produkcyjnych. Próbowano osiągnąć to za pomocą Porozumienia Paryskiego z 2015 roku, ale po upływie 4 lat rezultaty wciąż nie są zadowalające. 

Od maja 2019 r. tylko 2 kraje ogłosiły stan wyjątkowy w związku ze zmianą klimatu – były to Wielka Brytania i Irlandia. Planeta powinna być dla nas na pierwszym miejscu. Zobaczymy czy coś zmieni się po wyborach do Parlamentu Europejskiego. 

Natomiast wszyscy powinniśmy pamiętać, że odpowiedzialność spoczywa na każdym z nas. Jeżeli zjednoczymy się i nałożymy presję na przemysł i rządzących, możemy zmienić zasady gry.

 

Źródła

1. http://www.theworldcounts.com/stories/average-daily-water-usage

2. Nie są to dokładne oblicznia ponieważ liczby mogą się w zależności od kraju: https://water-for-africa.org/en/water-consumption.html (Niemcy i Afryka), https://www.ccwater.org.uk/households/using-water-wisely/averagewateruse/ (Wielka Brytania), https://blog.ferrovial.com/en/2015/03/how-many-litres-of-water-does-a-person-need-per-day/ (Hiszpania), http://www.theworldcounts.com/stories/average-daily-water-usage (USA)

3. https://www.plasticseurope.org/application/files/6315/4510/9658/Plastics_the_facts_2018_AF_web.pdf, p. 18

4. https://www.greenmatters.com/news/2018/08/09/1psDzE/plastic-bans-guatemala

5. http://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20190321IPR32111/parliament-seals-ban-on-throwaway-plastics-by-2021

6. https://toogoodtogo.fr/fr/blog/penseataplanete-cest-quoi-le-gaspillage-alimentaire-en-2018

7. http://www.casuffitlegachis.fr/particuliers/je-m-informe/gaspillage-alimentaire-triple-enjeu

8. https://polandin.com/38494720/poland-breaks-records-in-food-waste, https://www.agroberichtenbuitenland.nl/actueel/nieuws/2018/10/09/food-waste-in-poland

9. http://www.lefigaro.fr/economie/le-scan-eco/2018/10/16/29001-20181016ARTFIG00007-loi-anti-gaspillage-alimentaire-quel-bilan-apres-18-mois.php

10. https://www.europe1.fr/sciences/la-terre-pourrait-bientot-manquer-deau-avertit-le-forum-de-brasilia-3603935

11. https://www.europe1.fr/sciences/4-idees-recues-sur-la-penurie-deau-dans-le-monde-3607571

12. https://www.fournisseurs-electricite.com/guides/consommation/lave-vaisselle-lavage-a-main

13. https://www.sacbee.com/news/politics-government/capitol-alert/article211333594.html

14. http://www.kobize.pl/uploads/materialy/materialy_do_pobrania/krajowa_inwentaryzacja_emisji/NIR_2018_POL.pdf, p. 17.

15. https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-15/in-shift-to-electric-bus-it-s-china-ahead-of-u-s-421-000-to-300

16. https://ec.europa.eu/energy/intelligent/projects/sites/iee-projects/files/projects/documents/selina_consumer_guide_en.pdf, p.3