Stowarzyszenie Projektów Międzynarodowych „INPRO”
(+48) 721 109 179     office@goinpro.org

Jak sobie radzić z szokiem kulturowym?

Jak radzić sobie z szokiem kulturowym za granicą
Autor: Elisa Gomez

Turystyczne zwiedzanie kraju, odkrywanie nowego świata może być łatwe i przyjemne, lecz zupełnie inaczej doświadczamy życia i pracy w innym kraju gdy zostajemy w nim na dłużej! Kiedy wyjeżdżamy za granicę, niezależnie od tego, jak daleko jest od naszego kraju, praktyki kulturowe będą inne. Czasami to zjawisko może się również zdarzyć w różnych regionach tego samego kraju.

Możemy czuć się zagubieni, źle rozumiani i gotowi od razu wskoczyć w pierwszy samolot z powrotem do domu.

Świadomie lub nie, każdy z nas nosi w sobie własne pochodzenie, nastawienie i światopogląd, które nie znikają w czasie podróży. Na wzorce te wpływa głównie środowisko, na przykład system edukacyjny. Dwie osoby pochodzące z tego samego kraju oprócz swoich osobistych przekonań dzielą pewne wspólne poglądy na świat.

Wyjazd za granicę to prawdziwe wyzwanie, ponieważ będziemy wchodzić w interakcje z ludźmi, którzy nie mają wspólnych kodów kulturowych, historii i mogą mieć inne spojrzenie na rzeczy wokół nas. Dlatego pomimo wszystkich zalet wyjazdu za granicę możemy doznać wstrząsu kulturowego i potrzebować okresu adaptacji.

Ale po pierwsze, czym jest kultura? W filozofii kultura oznacza to, co odróżnia nas od natury oraz biologicznego dziedziczenia. Podlega doświadczeniom przekazywanym przez innych ludzi. Wyznacza granicę pomiędzy tym, co wrodzone i nabyte, naturą i wychowaniem. Kultura wiąże się z szeregiem wspólnych cech, takich jak idee, zachowania społeczne, zwyczaje i przekonania. Zajmuje się społeczeństwem i stylem życia, w tym historycznymi wzorcami i wartościami.

Gdy kultury się różnią

Szok kulturowy jest zjawiskiem, które każdy z obcokrajowców może doświadczyć, spotyka zarówno nowicjuszy, jak i weteranów w ekspatriacyjnych zadaniach. Doświadczanie szoku kulturowego wykracza poza poczucie nieznajomości norm społecznych, jedzenia, języka i dyskomfortu związanego z zaczynaniem nowych rzeczy. Pojawia się, gdy jesteśmy narażeni na obce środowisko i kulturę. Polega na połączeniu uczuć takich jak lęk, dezorientacja, niepewność i pewne pozytywne uczucia, które zaburzają naszą stabilność emocjonalną. Osoby opuszczające swój kraj zgadzają się, że szok kulturowy zachodzi falami poprzez charakterystyczne dla tego procesu wstrząsy emocjonalne. Chociaż zjawisko jest uniwersalne, jego intensywność zależy od osoby oraz od wielu innych czynników towarzyszących. Podczas gdy niektórzy ludzie osiągają integrację, inni nie mogą sobie z tym poradzić i wracają do domu przed końcem realizacji zamierzonego zadania. Na drodze do osiągnięcia integracji pierwszym krokiem jest świadoma chęć jej dokonania.

4 etapy procesu szoku kulturowego

Szok kulturowy to proces, który rozwija się etapami. Zwykle rozpoznaje się 4 kroki. Podczas gdy możemy zarysować ich ogólną listę, ich kolejność i intensywność zależą od indywidualnych cech każdego z nas.

Pierwszy nazywa się fazą miesiąca miodowego, podróż jest ekscytującą przygodą, w której przechodzimy od jednego odkrycia, wrażenia prosto do drugiego. Jedzenie, język, pogoda, styl życia to kilka istotnych zmian, które wpływają na emigrantów na pierwszym etapie, w połączeniu z poznawaniem nowych ludzi i nawiązywaniem przyjaźni.

Miesiąc miodowy otwiera drogę do drugiego etapu, mniej przyjemnego, frustracji. Wydaje się, że to najtrudniejszy etap: nieporozumienia stają się uciążliwe i trudne. Nagromadzenie frustracji może doprowadzić do załamania emocjonalnego, wtedy mała rzecz (utrata klucza, ktoś, kto nie mówi po angielsku) może przelać szalę goryczy. Na tym etapie możemy doświadczyć trochę tęsknoty za domem, chcieć wracać do domu, gdzie wszystko jest przyjazne i znajome. Może się pojawić też poczucie osamotnienia i zagubienia, szczególnie u osób, które nie zdołały nawiązać nowych przyjaźni.

Miejmy nadzieję, że ten etap nie będzie trwać wiecznie. Zwykle przechodzi w etap dostosowania, kiedy język jest już bardziej zrozumiały, a kultura i zwyczaje w większości poznane i przyswojone. Przyzwyczajamy się do stylu życia, uczymy się wskazówek i tworzymy niezbędne więzi z innymi ludźmi.

Wreszcie, po tygodniach lub miesiącach burzliwego wrastania w inne środowisko, zaczynamy czuć się swobodnie, poznając sposób, w jaki działa ten kraj. Nie oznacza to, że wszystko rozumiemy, ale emocjonalny rollercoaster powinien się wyciszyć. Ten ostatni etap nazywa się etapem akceptacji i prowadzi do udanej integracji.

Jak sobie radzić z szokiem kulturowym

Ponieważ każdy jest inny i doświadcza w inny sposób, nie ma cudownego rozwiązania dla udanej ekspatriacji. Możesz jednak się na to przygotować. Po pierwsze, im kultura bardziej różni się od naszej tym będzie to trudniejsze. Jedno z zaleceń jest przygotowanie się poprzez poznanie z wyprzedzeniem, najlepiej przed przyjazdem: kultury, języka, religii, obyczajów i tradycji panujących w danym kraju . Na miejscu, jeśli jesteś w fazie frustracji, zaleca się trochę odczekać i spróbować spojrzeć na sytuację z innej perspektywy, z dystansem. W czasie trwania silnych emocji możesz nie mieć jasnej wiedzy o tym, co się dzieje. Aby czuć się mniej osamotnionym, staraj się nawiązywać kontakty i rozwijać relacje z ludźmi. Dołącz do jakiejś grupy emigrantów, z którymi możesz podzielić się swoim doświadczeniem, możliwe, że czują się tak samo jak Ty i również doznają szoku kulturowego!

Pamiętaj, że szok kulturowy jest całkowicie normalny, dzieje się tak, ponieważ przenosisz się z jednego znajomego otoczenia do innego, nieznanego. Interakcja z innymi kulturami jest niezbędna do zrozumienia świata, w którym żyjemy, uzyskania większej  pewności siebie, otwartości i uznania, że nasze własne wartości kulturowe są jedynie wąskimi wyrywkami rzeczywistości.